واحدهای به اصطلاح پایدار فاقد کارکرد عملیاتی هستند / بحرانها نقاب تشریفات را کنار میزنند
میلاد زارعی، رئیس هیئت مدیره انجمن صنفی روابط عمومی، با صدور بیانیهای انتقادی، نسبت به «تحلیل رفتگی مفهومی مسئولیت اجتماعی و ESG در ساختار ارتباطات سازمانی ایران» هشدار داد و تأکید کرد که آنچه امروز با نام پایداری شرکتی در بسیاری از سازمانها دیده میشود، جز یک «ژست روشنفکری بیمحتوا» چیزی نیست.
به گزارش خبرنگار ما، زارعی با اشاره به عملکرد سازمانها در بحرانهای اخیر (سیل، آلودگی هوا، نوسانات ارزی و تنشهای کارگری) گفت: **«متأسفانه آنچه امروز در ایران با عنوان مسئولیت اجتماعی یا واحد ESG در ساختار روابط عمومی و ارتباطات سازمانی میبینیم، در بهترین حالت یک گزارش فصلی لوکس و در بدترین حالت، پوششی برای فرار از پاسخگویی واقعی است. این واحدها در روزهای عادی از خود عکس یادگاری با درختکاری منتشر میکنند، اما همین که بحران جدی میشود، اولین نهادی که تعطیل میشود یا به حاشیه رانده میشود، همان واحد ESG است.»**
وی افزود: «این یعنی “ژست روشنفکری”؛ نه “راهبرد بقا”. سازمانی که مسئولیت اجتماعی را در تاروپود ارتباطات خود نداشته باشد، در روز بحران جز شانه خالی کردن کاری از دستش برنمیآید.»
### بحرانها دروغسنج مسئولیت اجتماعی هستند
رئیس هیئت مدیره انجمن صنفی روابط عمومی با تأکید بر اینکه «بحرانها نقاب تشریفات را کنار میزنند»، تصریح کرد: «در روزهای آرام، هر سازمانی میتواند از خود یک واحد ESG نمایشی بسازد. اما همین که زمین میلرزد، سیل میآید، کارگران اعتصاب میکنند یا تحریم جدیدی اعمال میشود، چهره واقعی سازمان برملا میشود. سازمانی که پیش از بحران برای مدیریت ریسکهای زیستمحیطی، اجتماعی و حاکمیتی برنامهای نداشته باشد، در بحران فقط بلد است عقبنشینی کند.»
زارعی با اشاره به استانداردهای بینالمللی گفت: «در جهان، سازمانهایی که در بحرانها تاب میآورند، آنهایی هستند که مسئولیت اجتماعی را در “ارتباطات سازمانی” خود تنیدهاند. از شفافیت در زنجیره تأمین گرفته تا تضمین حقوق کارگران و پاسخگویی لحظهای به جامعه. اما در ایران، هنوز بسیاری از مدیران گمان میکنند کافی است لوگوی سازمان را روی یک کارتن کالای امدادی بچسبانند و روابط عمومی هم تیتر بزند. این خودفریبی جمعی، هزینه بحران را دوچندان میکند.»
### چرا ESG در ایران به «ژست روشنفکری» تبدیل شده است؟
زارعی در پاسخ به این سؤال که چرا با وجود راهاندازی واحدهای ESG در برخی سازمانهای بزرگ، تأثیر ملموسی در مدیریت بحران دیده نمیشود، سه دلیل اصلی را برشمرد:
**۱. جدایی ESG از ارتباطات سازمانی راهبردی:**
«متأسفانه در بسیاری از سازمانها، واحد ESG یا زیرمجموعه منابع انسانی است یا یک واحد مستقل بیربط به روابط عمومی. در حالی که اصل ماجرا یعنی “ارتباط با ذینفعان در بحران” هیچ نقشی در این واحدها ندارد. نتیجه اینکه هم روابط عمومی از محتوای واقعی بیبهره میماند، هم واحد ESG تبدیل به یک برج عاج بیتأثیر میشود.»
**۲. فقدان شاخصهای عملیاتی و گزارشگری شفاف:**
«چه تعداد از سازمانهای ایرانی که ادعای ESG دارند، گزارش حسابرسی شده و عمومی از میزان کاهش آلایندگی، بهبود شرایط کارگران یا شفافیت حاکمیتی منتشر میکنند؟ تقریباً هیچکدام. بدون شاخص، نمیتوان مسئولیتپذیری را سنجید. در چنین شرایطی، واحد ESG فقط یک “ژست” است. این در حالی است که استانداردهای بینالمللی مانند GRI و SASB سالهاست که به عنوان مرجع اصلی گزارشگری پایداری شناخته میشوند.»
**۳. نبود الزام قانونی و فشار عمومی:**
«در کشورهای پیشرفته، بازار سرمایه، سهامداران و نهادهای مدنی از سازمانها گزارش ESG میخواهند. از سال ۲۰۲۵ به بعد، قوانین الزامآور گزارشدهی اقلیمی در اتحادیه اروپا و کالیفرنیا لازمالاجرا شده است. اما در ایران، هنوز فرهنگی شکل نگرفته که مشتری یا شهروند از یک سازمان بپرسد: “گزارش پایداری شما کجاست؟” تا زمانی که این پرسش پرسیده نشود، سازمانها هم به همان سطح حداقلی و تشریفاتی قانع میمانند.»
### کارکرد دوگانه مسئولیت اجتماعی؛ از یاری مردم تا بقای سازمان
میلاد زارعی در ادامه به دو کارکرد حیاتی مسئولیت اجتماعی اشاره کرد:
**کارکرد بیرونی – کمک مؤثر به مردم:**
«در بحران، مردم از سازمانها “اقدام” میخواهند، نه “شعار”. سازمانی که پیش از بحران، سازوکار شفاف توزیع منابع، کانالهای ارتباطی با جامعه محلی و برنامه مدیریت ریسک داشته باشد، در بحران میتواند واقعاً کمککننده باشد. روابط عمومی در اینجا موظف است پل ارتباطی میان نیاز مردم و توان سازمان باشد، نه یک بلندگوی خودستاینده.»
**کارکرد درونی – تضمین تابآوری سازمان:**
«غفلت از ESG هزینه سنگینی دارد. پژوهشهای بینالمللی نشان میدهد که سرمایهگذاری در فعالیتهای مادی پایداری تأثیر مستقیم بر “ایجاد ارزش” شرکتها دارد و شرکتهایی که در این حوزه سرمایهگذاری بیشتری میکنند، میانگین ارزش افزوده اقتصادی بالاتری دارند. اما در ایران، بسیاری از مدیران هنوز CSR را یک هزینه اضافی میدانند، نه یک سرمایهگذاری استراتژیک. سازمانی که در بحران کارکنان خود را رها کند یا در قبال جامعه سکوت کند، با خروج سرمایههای انسانی متخصص و کاهش شدید بهرهوری مواجه خواهد شد.»
### انجمن صنفی روابط عمومی ورود میکند
زارعی در پایان از تدوین «نظامنامه ارزیابی بلوغ مسئولیت اجتماعی در ارتباطات سازمانی» توسط انجمن صنفی روابط عمومی خبر داد و گفت: «ما از ماه آینده، رتبهبندی سازمانها را بر اساس شاخصهای عملیاتی ESG و مدیریت ارتباطات بحران آغاز خواهیم کرد. آن دسته از سازمانهایی که همچنان اصرار بر “ژست روشنفکری” دارند و از پاسخگویی واقعی فرار میکنند، نامشان در فهرست سازمانهای با “مسئولیت اجتماعی نمایشی” قرار خواهد گرفت. این شرمندگی اجتماعی، هزینه سنگینتری از جرایم دولتی دارد.»
وی خطاب به مدیران روابط عمومی سراسر کشور افزود: **«شما اولین خط دفاعی سازمان در بحران هستید. اگر اجازه دهید واحد ESG در سازمان شما تبدیل به یک لاکچری بیاثر شود، در روز بحران، مردم از شما نخواهند پرسید گزارش پایداری چه رنگی بوده؛ بلکه خواهند پرسید: “وقتی ما میسوختیم، تو کجا بودی؟” بحران بعدی، پاسخگوی شما خواهد بود. مسئولیت اجتماعی را از “ژست” به “راهبرد” تبدیل کنید، وگرنه اعتماد عمومی دیگر بازنخواهد گشت.»**
